Guys, ikukuwento ko sa inyo kung ano ang nangyari sa class natin sa Geneva, Switzerland. Karamihan sa mga umattend ay mga OFWs na domestic workers. Mga taong todo kayod, todo sakripisyo. Kaya sabi ko sa kanila, seryoso ang usapan natin ngayon.

Tinawag ko si Rosemary.

“Halika dito,” sabi ko. “Bigyan mo kami ng real experiences of good investments?”

Tumayo si Rosemary Sanchez. Medyo kinakabahan, pero game.

Sabi niya, “For me, I invested in my children’s education. Pinag-aral ko sila. And I also invested in travel para makapunta sila dito.”

Syempre, mga KaSosyo at KaNegosyo, halos lahat tumango. Kasi naman, sino ba ang hindi naniniwala na investment ang pag-aaral ng anak? Lalo na kung OFW ka?

Pero sabi ko, “Wait, wait, wait. Sandali lang.”

Hindi para kontrahin siya. Kundi para linawin.

“Before tayo magpatuloy,” sabi ko, “define muna natin. Ano ba ang investment?”

Pinakita ko ang aking Powerpoint: Investment is the act of purchasing a financial product, asset, or other items of value with expectation of favorable future returns.

Tapos tinignan ko ulit si Rosemary.

“So ngayon,” sabi ko, “paano naging investment ang education?”

Sagot niya, “Education becomes their asset for the future. It gives value in return later on.”

May point siya. Totoo naman.

Pero sabi ko, “Financial product ba ang education? Hindi. Ang financial products natin—savings, loans, insurance.”

“Asset ba siya?” tanong ko ulit. “Pwede mo bang ibenta ang diploma ng anak mo?”

Tahimik ang room. May mga nakangiti.

Sabi ko, “Hindi, ‘di ba?”

Education is not a financial product. Hindi rin siya tradable asset. Hindi mo siya pwedeng ibenta sa palengke.

Pero—at ito ang importante—it increases capacity. Human capital siya.

Investment in human capital.

May expectation of return? Possible. Pero hindi guaranteed. Hindi automatic. Hindi porke’t graduate, yayaman agad. Hay naku, kung sana ganun lang kadali ang buhay.

Tapos sabi ko, “How about travel?”

“Pwede mo bang ibenta sa akin yung vacation experience mo last year?”

Natawa sila. Siyempre hindi.

So doon ko sinabi ang gusto kong ipasok sa isip nila:

Hindi lahat ng ginagastusan ay investment.

Malinaw dapat ang klase.

Sumagot si Rosemary, medyo natauhan din.

“So it’s not investment in that sense.”

And with confidence ko siyang inaffirm, “Exactly.”

At dito na ako medyo nagseryoso.

“Minsan kasi,” sabi ko, “sinasabi natin, ‘Investment ang anak ko.’”

Guys, pakinggan niyo ‘to ha. Hindi mo pwedeng itrade ang anak mo. Hindi siya pension or retirement plan. Hindi siya fund na magwiwithdraw ka pag 60 or retired ka na.

Kaloka naman kung ganun ang mindset.

Ang sakripisyo mo bilang magulang, mahalaga ‘yan. Pero iba ang emotional fulfillment sa financial investment.

Kaya ang ginawa natin sa class, binasag natin ang isang malaking misconception.

Love, education, travel — these build human capital. They build people. Napakahalaga niyan. Huwag niyong maliitin.

Pero kung pag-uusapan natin ang financial investment, kailangan may asset. Kailangan may expectation of measurable, favorable future returns.

Hindi pwede yung basta “feel good,” investment na.

Guys, ito ang gusto kong tandaan ninyo: Clarity creates power.

Kapag malinaw sa’yo kung ano ang investment at ano ang hindi, mas matalino ang desisyon mo. Hindi ka basta madadala ng emosyon. Hindi ka basta magja-justify ng gastos.

At doon sa maliit na classroom na ‘yon sa Geneva, nakita ko yung pagbabago sa mata nila.

Hindi dahil binawasan natin ang halaga ng sakripisyo nila.

Kundi dahil binigyan natin sila ng mas malinaw na lente kung paano hahawakan ang pera nila.

Ako si Sir Vince, ang inyong financial guro, at inuulit ko sa inyo: Ang pagyaman, napag-aaralan. At napagtutulungan.